Les 1 · ± 25 minuten

De aarde van binnen

Hoe weet je hoe het eruitziet op een plek waar niemand ooit kwam?

🧪 Eerst doen, dan lezen!

Open 'De aarde van binnen' en klik boven de doorsnede één voor één de korst, de mantel, de buitenkern en de binnenkern aan. Noteer van elke laag drie dingen: hoe dik, hoe heet, en vast of vloeibaar. Welke laag is veruit de dikste, en welke is zo dun dat je hem nauwelijks ziet? Kijk dan naar het tweede paneel, waar bovenaan de bol een aardbeving zijn golven de aarde in stuurt. Volg de twee golven door de bol: de P-golf komt overal aan, de S-golf loopt vast bij de vloeibare buitenkern. Kijk naar de gemarkeerde schaduwzone aan de andere kant van de aarde — daar meten de seismografen alleen de P-golf en geen S-golf. Druk nu op 'maak de buitenkern vast' en let precies op wat er met die zone gebeurt. Hij verdwijnt. Bedenk waarom dat het bewijs is: niet wat we méten verraadt de vloeibare kern, maar juist de plek waar we de S-golf níét meten.

🔬 De aarde van binnen

Niemand heeft de kern ooit gezien: de diepste boring ter wereld haalde 12 van de 6.371 km. Toch weten we wat daar zit. Klik de lagen aan, stuur er dan een aardbeving doorheen en let op waar de golven juist níet aankomen.

1. Klik een laag aan

Buitenkern · 2.259 km dik · 35,5% van de straal

2.891 – 5.150 km diep · 4.000 – 5.000 °C · vloeibaar

Een stromende zee van vloeibaar ijzer en nikkel. Die stroom wekt het magneetveld van de aarde op.

2. Stuur er een aardbeving doorheen

S-golf: schuifgolf, ≈ 4,5 km/s
P-golf: drukgolf, ≈ 8 km/s
● P én S: 14 stations
○ alleen P: 9 stations

We tekenen rechte stralen, dan valt de grens op 113,8° = 2 · arccos(3.480/6.371). Echte golven krommen naar boven en komen minder ver, dus in het echt begint de S-schaduw al bij 103°.

Een S-golf is een schuifgolf: hij heeft stof nodig dat terugveert als je het opzij duwt. Vloeistof doet dat niet, dus in de vloeibare buitenkern houdt hij op — kijk maar waar de mintgroene lijnen stoppen. Daardoor missen 9 van de 23 stations voorbij 113,8° hun S-golf. Een gat van niks, en juist dat gat verraadt de kern.

🏠 Doe het thuis ook écht

Pak een schoenendoos en laat iemand er buiten jouw zicht drie voorwerpen in leggen; plak de doos daarna dicht. Schud hem, kantel hem langzaam van links naar rechts, tik met je knokkel op elke kant en luister scherp: rolt er iets, schuift er iets, klinkt een kant hol of juist dof? Schrijf op wat die drie voorwerpen volgens jou zijn — pas dán open je de doos. Precies zo werkt een seismoloog: de aarde gaat nooit open, je hebt alleen wat er doorheen komt.

Deel 1 van 3 · Niemand is er ooit geweest

kaart 1 van 15

Niemand is er ooit geweest

Op het Russische schiereiland Kola staat het diepste gat dat mensen ooit geboord hebben: 12.262 meter, ruim 12 km recht naar beneden. Het boren duurde twintig jaar, en toen werd het gesteente zo heet en zo taai dat de boor er niet meer doorheen kwam. Dat klinkt indrukwekkend — tot je het afzet tegen de afstand van jouw voeten naar het middelpunt van de aarde: 6.371 km. Reken maar na: 12,262 ÷ 6.371 = 0,0019, dus nog geen 0,2 procent van de weg. Zou de aarde een voetbal zijn met een straal van 11 cm, dan was het diepste gat ooit een krasje van 0,2 mm in de leren buitenkant. Niemand is dus ooit ook maar in de búúrt van de binnenkant geweest.