Les 1 · ± 25 minuten
De draaiende aarde
Waarom de zon lijkt te bewegen terwijl jij degene bent die draait
🧪 Eerst doen, dan lezen!
Hieronder staat het proefje 'De draaiende aarde'. Je kijkt van boven op de noordpool, de zon staat links, en op Nederland staat een poppetje. Klik een paar keer op 'draai een uur verder' en volg alleen het poppetje: het schuift van de nachtkant, over de scherpe scheidingslijn tussen nacht en dag, de ochtend in. Let nu op de vier klokken: terwijl het bij het poppetje ochtend wordt, zie je wat het op datzelfde moment in Tokio, New York en Sydney is — vier verschillende tijden, één moment. Klik dan op 'speel een etmaal af' en tel hoeveel uur het duurt voordat het poppetje weer op precies dezelfde plek staat. Druk tot slot op 'zet de aarde stil' en kijk wat er gebeurt: aan de ene kant blijft het voor altijd dag, aan de andere kant voor altijd nacht. Zonder die draaiing bestaat 'morgen' dus niet.
🔬 De draaiende aarde
Je kijkt van boven op de noordpool: de zon staat links, dus de linkerhelft van de bol is dag en de rechterhelft nacht. De aarde draait in 24 uur één keer rond. Draai hem zelf en kijk hoe laat het ondertussen elders is.
Nederland
03:20
🌙 nacht · 4,9° OL
hier woon jij
Tokio
12:19
☀️ dag · 139,7° OL
+9,0 uur t.o.v. NL
New York
22:04
🌙 nacht · 74,0° WL
−5,3 uur t.o.v. NL
Sydney
13:05
☀️ dag · 151,2° OL
+9,8 uur t.o.v. NL · zuidelijk halfrond
Rekenen: 360° ÷ 24 u = 15° per uur. Tokio ligt 134,8° oostelijker, dus 134,8 ÷ 15 = 9,0 uur eerder. En meedraaien gaat hard: op de evenaar 1.670 km/u, in Nederland 1.019 km/u — daar is de cirkel korter (× cos 52,4°).
🏠 Doe het thuis ook écht
Zet op een zonnige dag een rechte stok of een potlood rechtop in een bak zand of klei, buiten op een plek waar de zon de hele dag bij kan. Leg elk heel uur een steentje waar de punt van de schaduw ligt, en schrijf de tijd erbij. Aan het eind van de dag zie je een boog van steentjes: de schaduw is meegedraaid met de zon — of eigenlijk: jij en je stok zijn onder de zon door gedraaid. Meet welk steentje bij de kortste schaduw hoort. Dat is niet om 12:00 uur, maar in de zomer rond 13:40 uur; jouw stok wijst dus aan hoeveel jouw klok voorloopt op de zon boven je huis.
Deel 1 van 3 · Wie draait er nu eigenlijk?
kaart 1 van 15
Wie draait er nu eigenlijk?
Je hebt het duizend keer gezegd: de zon komt op en de zon gaat onder. Toch klopt er niets van. De zon staat stil ten opzichte van ons, en jij bent degene die beweegt: de aarde draait in ongeveer 24 uur één keer rond om een denkbeeldige lijn door de Noordpool en de Zuidpool. Die lijn heet de aardas, en de draaiing eromheen heet rotatie. De aarde draait van west naar oost, en precies daarom lijkt de zon de andere kant op te reizen: 's ochtends kantelt jouw stukje aardbol naar de zon toe, en tegen de avond kantelt het er weer vanaf. 'Zonsopkomst' is dus eigenlijk horizonondergang.