Les 2 · ± 25 minuten
Seizoenen: de scheve aarde
Niet de afstand tot de zon maakt het zomer
🧪 Eerst doen, dan lezen!
Open de SeizoenenBaan en klik eerst op 21 juni. Lees voor Nederland af hoeveel uur het licht is, hoe hoog de zon om 12 uur staat, en kijk vooral naar de getekende bundel: over hoe groot een stuk grond wordt dezelfde hoeveelheid zonlicht uitgesmeerd? Klik daarna door naar 23 september, 21 december en 21 maart, en let op twee dingen tegelijk. Ten eerste kantelt de aardas in élke stand precies dezelfde kant op, 23,4° — de aarde gaat in de winter niet ineens rechtop staan. Ten tweede staat bij elke stand de afstand tot de zon erbij, en die is bij 21 december — midden in onze winter — juist het kléínst: 147,2 miljoen km. Een paar weken later, begin januari, bereikt de aarde het écht dichtste punt van haar baan, op 147,1 miljoen km; met dát getal reken je in sectie 1. Kijk tot slot naar de kolommen van de evenaar en de noordpool en zoek twee standen op: die waarin de noordpool 24 uur licht heeft, en die waarin de zon daar helemaal niet opkomt.
🔬 Seizoenenbaan: de scheve aarde
De aardas staat 23,44° scheef en wijst het hele jaar dezelfde kant op. Klik de vier standen aan en zoek uit wat er dán verandert — want de afstand tot de zon is het niet.
winterzonnewende · afstand tot de zon 147,2 miljoen km — vlak voor het dichtste punt (rond 3 januari)
Zelfde bundel, zelfde zon: elke m² grond in Nederland vangt nu 25% van wat een loodrechte zon geeft.
Nederland 52° NB
Daglicht: 7 uur 30 min
Zon om 12 uur: 14,6° boven de horizon
Bundel: 3,98× uitgesmeerd
Evenaar 0° NB
Daglicht: 12 uur 00 min
Zon om 12 uur: 66,6° boven de horizon
Bundel: 1,09× uitgesmeerd
Noordpool 90° NB
Daglicht: 0 uur — poolnacht
Zon om 12 uur: 23,4° ónder de horizon
Bundel: geen licht (poolnacht)
Het daglicht is hier zuiver meetkundig gerekend: de zon als punt, en zonder dampkring. In het echt is de zon een schijf én buigt de lucht zijn licht om de horizon heen, waardoor elke dag zo'n kwartier langer duurt dan hier staat. De echte waarden voor Nederland zijn daarom 16 uur 45 min op 21 juni en 7 uur 45 min op 21 december — precies de getallen uit de les.
🏠 Doe het thuis ook écht
Prik een satéprikker als aardas dwars door een sinaasappel en plak een stickertje op de plek van Nederland, een stukje boven het midden. Zet in een donkere kamer een zaklamp op tafel als zon, houd de prikker schuin en richt de bovenkant ervan op één vast punt in de kamer — de deurklink bijvoorbeeld — en houd dat de hele proef vol. Loop nu met de sinaasappel een rondje om de lamp zonder de prikker mee te draaien. Draai in elke stand de sinaasappel één keer rond zijn eigen prikker en tel hoe lang jouw stickertje in het licht blijft: aan de ene kant van de baan meer dan een halve draai, aan de andere kant minder. Kijk daarna naar de bovenkant van de prikker, de noordpool: die blijft in de ene stand een héle draai in het licht en in de andere een héle draai in het donker.
Deel 1 van 3 · De hardnekkigste misvatting
kaart 1 van 16
De hardnekkigste misvatting
Vraag tien willekeurige volwassenen waarom het 's zomers warm is, en zeker de helft antwoordt: omdat de aarde dan dichter bij de zon staat. Het klinkt ook logisch — dichter bij een kampvuur is warmer. Maar het klopt niet, en het bewijs is verrassend hard. De baan van de aarde is inderdaad geen perfecte cirkel: begin januari staan we het dichtst bij de zon, op ongeveer 147,1 miljoen km, en begin juli het verst weg, op ongeveer 152,1 miljoen km. Dat scheelt 5,0 miljoen km, ruim 3% van de gemiddelde afstand van 149,6 miljoen km. Het punt is alleen: begin januari is het hier hartje winter. De aarde vangt op dat moment zelfs zo'n 7% méér zonlicht op dan in juli, en tóch schaats je in januari en zwem je in juli.